Karahan: Merkez bankalarının altın talebi yüksek kalıyor

Erdal OĞUZ | Kuyumcum
BUDAPEŞTE / MACARİSTAN — TCMB Başkanı Fatih Karahan, Budapeşte’de merkez bankalarının altın talebinin yüksek kaldığını ve altının küresel rezervlerdeki payının 2020’lerde yüzde 11’den yüzde 29’a çıktığını, doların ise baskın konumunu koruduğunu söyledi.
16 Eylül sabah paketinde Dünya Altın Konseyi’nin saklama ve erişim mekanizmaları ele alınmıştı. Öğlen dosyasındaki yeni unsur, Karahan’ın aynı gün yaptığı konuşmada rezerv yöneticileri için “erişim”i güvenlik, likidite ve getirinin yanına ayrı bir ölçüt olarak koymasıdır. Açıklama yeni bir TCMB altın alım-satım kararı ya da perakende fiyat sinyali değildir.
Altının rezerv payı yüzde 11’den yüzde 29’a çıktı
Bloomberg HT’nin 16 Eylül saat 10.40’ta yayımlayıp 11.14’te güncellediği habere göre Karahan, merkez bankalarının altına yönelik talebinin hâlâ yüksek olduğunu belirtti. Konuşmada altının merkez bankası rezervlerindeki payının 2020’lerde yüzde 11’den yüzde 29’a yükseldiği bilgisi verildi. Bu karşılaştırma küresel rezerv kompozisyonuna ilişkindir; TCMB’nin aynı dönemdeki altın miktarı ya da bugünkü işlem kararı olarak okunamaz.
Karahan, doların derin ve likit piyasalarıyla uluslararası rezervlerde baskın para birimi olmayı sürdürdüğünü de söyledi. Böylece altının payındaki artış, doların rezerv sisteminden çıktığı veya tek başına yerini aldığı biçiminde sunulmadı. Konuşmanın ana çerçevesi, daha parçalı bir küresel ekonomide rezerv varlıklarının farklı işlevlerini birlikte değerlendirmekti.
Altın bu çerçevede aynı anda emtia, finansal varlık ve rezerv varlığı niteliği taşıyor. Bu üç rol; fiyat oluşumu, saklama biçimi ve gerektiğinde nakde erişim bakımından farklı kanallar yaratıyor. Haber, yüzde 11 ve yüzde 29 değerlerini Karahan’ın aktardığı biçimiyle kullanıyor; oranların dayandığı ülke grubu, tarih aralığı ve veri tablosu konuşmanın kamuya açık haber özetinde ayrıntılandırılmadığı için yeniden hesaplama yapılmadı.
Rezerv yönetimine dördüncü ölçüt olarak erişim eklendi
Karahan, rezerv yönetiminde geleneksel güvenlik, likidite ve getiri ölçütlerine “erişim” boyutunun eklenmesi gerektiğini anlattı. Buradaki erişim, bir varlığın yalnız bilanço üzerinde bulunmasını değil, stres anında hangi saklama ve takas kanalıyla kullanılabildiğini de kapsıyor. Farklı coğrafyalarda tutulan rezervlerin hukuki, operasyonel ve piyasa altyapısı aynı olmayabileceği için bu ölçüt çeşitlendirmenin teknik tarafını büyütüyor.
Magyar Nemzeti Bank’ın yayımladığı program, Karahan’ın 16 Eylül’de “Parçalanmış Dünyada Merkez Bankacılığı” başlıklı Budapeşte Finans Zirvesi’nin üst düzey açılış konuşmacıları arasında yer aldığını doğruluyor. Program metninde alternatif rezerv varlıkları arasında altın, diğer kıymetli metaller ve dijital varlıklar sayılırken doların hâlen baskın olduğu belirtiliyor. Program konuşmanın bağlamını teyit ediyor; yüzde 11–29 oranlarının bağımsız veri eki niteliğinde değil.
Karahan’ın yaklaşımı, rezerv çeşitlendirmesini yalnız fiyat performansına bağlamıyor. Varlığın tutulduğu yer, işlemin tamamlanma süresi, karşı taraf yapısı ve olağanüstü koşullarda kullanılabilirlik de karar kümesine giriyor. Bu ayrım, sabahki saklama dosyasından farklı olarak TCMB Başkanı’nın aynı günkü değerlendirmesini ve erişimi açık bir karar ölçütü hâline getirmesini haberleştiriyor.
Türkiye’de hane tasarrufu ile resmî rezerv aynı şey değil
Bloomberg HT’nin aktardığı konuşmada Türkiye’nin finansal sistemi ve hanehalkı tasarruflarında altının uzun süredir önemli bir yere sahip olduğu vurgulandı. Ancak kuyumcuda satılan fiziki gram, işçilikli takı, banka altın hesabı ve merkez bankası rezervi aynı ürün veya aynı fiyatlama kanalı değildir. Resmî rezerv stratejisi üzerinden mağaza talebinin aynı gün artacağı ya da azalacağı sonucu çıkarılamaz.
Kuyumculuk sektörü açısından doğrudan bağlantı, altının Türkiye’de hem tasarruf ürünü hem de ticari stok olmasıdır. Rezerv yöneticilerinin erişim ve saklama konusuna verdiği önem, sektörün kendi ölçeğinde de tedarik, sigorta, sevkiyat ve karşı taraf kayıtlarının fiyat kadar belirleyici olduğunu hatırlatır. Yine de konuşma rafineri primi, hurda dönüşü, ithalat koşulu veya mağaza finansman maliyeti hakkında yeni bir düzenleme içermiyor.
Bu nedenle haber, Karahan’ın sözlerini perakende altın için yön tahminine dönüştürmüyor. Doğrulanabilen yeni gelişme; küresel rezervlerde altın payının artışına ilişkin verilen oran, doların baskınlığının sürdüğü vurgusu ve rezerv yönetimine erişim ölçütünün eklenmesidir. TCMB bir konuşma metni, sunum veya veri tablosu yayımlarsa oranların kapsamı mevcut dosyada güncellenmelidir.